ميرزا جواد آغا الملكي التبريزي
17
اسرار الصلوة ( فارسي )
و كارگزاران حفظ تمام اين عوالم و رابط بعضى از اينها با بعضى ديگر و وسيلهء افاضهء خيرات ذات اقدس حق در ممالك الهى ، ملائكه ناميده ميشوند . مطلب ديگر اينكه جميع حركات و سكنات اختيارى انسان و عزم و اراده و حب و بغض و تصور سعادت و شقاوت و خلاصه تمام حركات و سكنات اعضاء آدمى اثرى از احوالات قلب بوده و از صفات آن ناشى مىشود ، و منشأ احوالات قلب ، يا امرى ظاهرى از اعمال و رفتار جوارح و اعضاء آدمى بخصوص حواس است و يا امرى باطنى است مثل خيال و شهوت و غضب و اخلاقى كه در مزاج آدمى مركب شده است . و لذا هر گاه آدمى چيزى را بوسيلهء حواس درك نمود اثرى از آن در قلب پديد مىآيد كه اگر آنچه كه درك شده خير باشد آن اثر ، نور است و صفاء و اگر شر باشد ظلمت است و تيرگى ، همچنين اگر شهوت فوران نمود و مثلا آدمى به پرخورى گرفتار شد ، اثرى از آن در قلب حاصل مىشود و اين آثار باقى مانده و در انتقال خيال از چيزى به چيز ديگر كمك مىكند ، و بحسب انتقال خيال ، قلب آدمى هم از حالى به حال ديگر منتقل مىشود و بر اثر آثار اسبابى كه بر قلب عارض مىشود قلب آدمى پيوسته در تغيير و تحول است و خصوصىترين اثرى كه براى قلب آدمى حاصل مىشود همين خطورات قلبى است كه مقصود از اين خطورات ، همان فكر و انديشه و يادى است كه بر سبيل تجدد و يا تذكر در دل آدمى مىگذرد ، و شوق و نفرت از همين خطورات قلبى است كه حاصل مىشود و انگيزهء جلب و دفع نيز همين است ، زيرا نيت و اراده و عزم از همين خطورات قلبى نشأت مىگيرد ، لذا مىتوان گفت كه